قیمت گذاری دستوری و تحریم ها باعث شده اند که سایپا در یکی از تاریک ترین دورههای فعالیت خود قرار بگیرد. به طوری که زیان انباشته سایپا در پایان آذر ماه ۱۴۰۰، به مبلغ ۲۲ هزار و ۲۹۰ میلیارد تومان رسید.
اقتصاد آنلاین – سهیل بانی؛ شرکت سایپا در سال ۱۳۴۴ و با مشارکت شرکت سیتروئن فرانسه تاسیس شد و پس از آن، همواره یکی از قطبهای مهم خودروسازی در ایران به شمار میرود. در طول ۵۶سالی که از تاسیس سایپا میگذرد، این شرکت با فراز و فرودهای بسیاری مواجه بوده است.
از قراردادهای مهم با خودروسازان خارجی گرفته تا ضربات مهلکی که تحریمها بر بدنه این شرکت وارده کرده است. با این وجود به نظر میرسد که شرایط کنونی سایپا، سختتر از هر زمان دیگری است و این شرکت برای ادامه بقا نیاز به تحولات داخلی و خارجی دارد.
ناکامی «خساپا» در ۱۴۰۰
سهام شرکت سایپا، در سال ۱۳۸۰ و با نماد «خساپا» در بازار دوم بورس عرضه شد. سرمایه فعلی شرکت برابر با ۱۹هزار و ۵۵۱میلیارد تومان و ارزش بازاری آن حدود ۳۱هزار و ۳۰۰میلیارد تومان است.
نگاهی بر روند قیمت خساپا از ابتدای سال ۱۴۰۰، نشان میدهد که این نماد نه تنها در مقایسه با شاخص کل عملکرد خوبی نداشته، بلکه از همگروهیهای خود نیز جا مانده است.
شاخص کل بورس، از ابتدای سال جاری ۶درصد رشد کرده است اما شاخص گروه خودرو و ساخت قطعات با افت ۲۶.۲درصدی مواجه بوده است. با این وجود خساپا در همین مدت افتی ۳۴.۶درصدی را ثبت کرده است. نمودار زیر روند قیمتی خساپا و شاخص گروه خودرویی بورس بورس را از آغاز امسال نشان میدهد.
سایپا و کوهی از زیان انباشته
بررسی روند سود و زیان سایپا، میتواند دیدگاه خوبی از وضعیت کنونی شرکت را نمایش دهد. با وجود افزایش قابل توجه نرخ محصولات سایپا، فعالیتهای این شرکت از سال ۹۶ به بعد کاملا زیانده بوده است.
صورتهای مالی شرکت نشان میدهند که در سال ۹۹، زیان خالص شرکت با ثبت رقم پنج هزار و ۷۶۶میلیارد تومان، به بیشترین مقدار خود از سال ۹۰ به بعد رسیده است. با این وجود، شرایط در سال ۱۴۰۰ به مراتب بدتر شده است. سایپا تا پایان پاییز سال جاری، زیان خالص هفت هزار و ۲۷۷میلیارد تومانی شناسایی کرده است که از کل سال ۹۹ بیشتر است.
این زیانهای پی در پی، سایپا را به یکی از شرکتها با بیشترین زیان انباشته تبدیل کرده است. در حالی که در سال ۹۵، سود انباشته سایپا برابر با ۲۸میلیارد تومان بود، اما در پایان آذر ۱۴۰۰ این شرکت با زیان انباشته ۲۲هزار و ۲۹۰میلیارد تومانی مواجه شد. گراف زیر، روند سود و زیان سایپا در ۱۰ سال گذشته و تا پایان پاییز امسال را نمایش میدهد.
سایپا تحت فشار تحریمها
عوامل متعددی دست به دست هم دادهاند تا وضعیت امروز سایپا این چنین شود اما شاید مهمترین آنها، موانع بینالمللی و قیمتگذاری دستوری باشد.
در حالی که صنعت خودروسازی ایران، پس از توافق برجام در مسیر احیا قرار داشت، خروج آمریکا از این توافق و بازگشت تحریمها به این صنعت دوران سیاهی را برای خودروسازان رقم زد. موج جدید تحریمها در سال ۹۷، سبب شد که زیان خالص سایپا نسبت به سال ۹۶، تقریبا پنج برابر شود. همچنین میزان تولید سایپا در این مدت با کاهش ۶۸درصدی مواجه شد. گراف زیر، نشاندهنده وضعیت تولید و فروش سایپا در ۱۰سال گذشته است.
از سمت دیگر، این تحریمها مانعی برای پیشرفت خودروسازی ایران، افزایش تکنولوژی تولید و کیفیت خودروها بودهاند. همچنین باعث شدهاند که هزینه تولید محصولات خودروسازان افزایش یافته و در نتیجه قیمت خودرو و زیان این شرکتها نیز افزایش یابد.
شدت تاثیر تحریمها بر صنعت خودروسازی به حدی است که هر سیگنالی که از توافقات مخابره میشود، اثر خود را به سرعت در قیمت سهمهای این صنعت نشان میدهد. بنابراین حصول این میتواند تا حد زیادی شرایط سایپا و دیگر خودروسازان را نجات دهد.
بی اعتنایی مدیران به قیمتهای دستوری
اما آفتی که از درون، بدنه خودروسازی ایران را میبلعد، قیمتگذاری دستوری است. سرکوب قیمت خودرو از سوی وزارت صمت در سالهای اخیر، نه تنها باعث ایجاد اختلاف بین قیمت خودروی درب کارخانه با بازار آزاد و در نتیجه پر شدن جیب دلالان شده، بلکه سبب شده است که بهای تمام شده محصولات سایپا از قیمت این محصولات پیشی بگیرد. برای مثال در سال ۹۹، میزان فروش سایپا برابر با ۱۶هزار و ۶۱۰میلیارد تومان و بهای تمام شده این مبلغ، ۱۸هزار و ۲۸۰میلیارد تومان بود.
با این وجود به نظر میرسد که مدیران سایپا، از ترس از دست دادن پست و سمت خود، تلاشی برای آزادسازی قیمتها انجام نمیدهند و شرکت را به حال خود رها کردهاند. مدیران سایپا باید به این سوال پاسخ دهند که در شرایط کنونی، چه ماموریتی مهمتر از تلاش در راستای آزادسازی قیمت خودرو است؟
