قم- عاشورا مکتب معرفت، وفاداری و ولایتمداری است؛ مکتبی که یاران امام حسین(ع) با ایثار و بصیرت، جاودانهترین درسهای آزادگی و استقامت را در تاریخ به یادگار گذاشتند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها – دانیال قنبری: واکاوی جایگاه تاریخی نهضت حسینی نشان میدهد که قیام امام حسین (ع) نقطه عطفی در بازگشت امت به سیره نبوی بود و در دورانی که بدعتها جایگزین سنت شده بود و ارزشهای جاهلی در پوششی نو بازگشت کرده بودند، نینوا به مثابه یک پالایشگاه بزرگ عمل کرد تا سره را از ناسره جدا کند که در این میان، نقش یاران امام نه به عنوان پیروان صرف، بلکه به عنوان «شاهدان بصیر» بسیار برجسته است.
از منظر معرفتشناختی، وفاداری یاران در شب و روز عاشورا، برخاسته از یک شناخت عمیق و شهودی بود و آنها به مرتبهای از یقین رسیده بودند که مرگ در رکاب حسین (ع) را نه یک پایان، بلکه آغازی بر حیات طیبه میدیدند و این همان رمزی است که باعث شد در شب عاشورا، وقتی امام بیعت را از دوش آنان برداشت، هیچکس قدمی به عقب برنداشت و همگی بر میثاق خویش پای فشردند.
وفاداری در مکتب کربلا، مفهومی فراتر از یک تعهد اخلاقی ساده دارد و این وفاداری در واقع تجلی «تولی» و «تبری» در عالیترین سطح ممکن است و یاران امام با درک مقام ولایت، به این حقیقت دست یافتند که بقای دین خدا در گرو جانبازی در راه ولی خداست و این معرفت، چنان استقامتی به آنان بخشید که در برابر سیل تیرها و تیغها، لرزهای بر اندامشان نیفتاد.
تاریخنگاران بر این باورند که تنوع یاران امام حسین (ع) از پیرمردی همچون حبیببنمظاهر تا جوانی چون علیاکبر (ع) و نوجوانی نظیر قاسمبنحسن (ع)، نشاندهنده فراگیر بودن پیام عاشوراست و این تنوع ثابت میکند که مسیر معرفت و رسیدن به قله وفاداری، برای هر سن، نژاد و طبقه اجتماعی باز است و تنها شرط حضور در این جرگه، صدق و اخلاص است.
در تحلیل معرفتی این واقعه، نباید از عنصر «بصیرت» غافل شد و یاران حضرت سیدالشهدا علیه السلام در هیاهوی تبلیغات یزیدی و در میان هجمه شبهات، حقیقت را گم نکردند و آنها میدانستند که ایستادن در کنار حسین (ع)، ایستادن در صف حق مطلق است، حتی اگر این ایستادگی به بهای قطعهقطعه شدن پیکرهایشان تمام شود و این بصیرت، ریشه در تربیت دینی و پیوند قلبی آنان با قرآن و عترت داشت.
صحنه کربلا تجلیگاه وفای به عهد است
صحنه کربلا تجلیگاه وفای به عهد است؛ همان عهدی که خداوند در ازل از بنیآدم گرفت و ۷۲ یار وفادار امام، در واقع نمایندگان تمامی انسانهای آزادهای هستند که در طول تاریخ به ندای «هل من ناصر» حق پاسخ مثبت میدهند و آنها با عمل خود ثابت کردند که عدد و رقم در محاسبات الهی ملاک نیست، بلکه کیفیت ایمان و عمق وفاداری است که سرنوشتساز میشود.
بررسی منابع تاریخی نشان میدهد که هر یک از یاران در لحظه شهادت، نه تنها از کرده خود پشیمان نبودند، بلکه با لبخندی بر لب و شوقی در دل به سوی معبود شتافتند. این حالت روحی، نشاندهنده غلبه ساحت معرفتی بر ساحت مادی است. برای آنان، پهنه کربلا نه یک مقتل خونین، بلکه «معراجی» بود که از میان خاک و خون میگذشت.
وفاداری یاران امام حسین (ع) در کلام خود معصوم نیز بازتاب ویژهای داشته است؛ آنجا که امام در شب عاشورا آنها را «باصفاترین و وفادارترین یاران» خطاب کرد و این مدال افتخار، گواهی بر این مدعاست که این گروه اندک، در آزمونی شرکت کردند که سختترین ابتلائات بشری را در خود داشت و از آن سربلند بیرون آمدند.
در بعد اجتماعی، وفاداری یاران عاشورایی درسی بزرگ برای تمامی اعصار است و آنها نشان دادند که در مسیر آرمانهای الهی، مصلحتاندیشیهای شخصی و عافیتطلبی جایی ندارد و حبیببنمظاهر با محاسنی سپید و زهیربنقین با گذشتهای متفاوت، هر دو در یک نقطه به وحدت رسیدند و آن، فدا شدن در راه حقیقت مطلق بود.
نکته قابل تامل در جایگاه تاریخی عاشورا، تداوم این اثرگذاری است و وفاداری ۷۲ تن، بذری را در دل تاریخ کاشت که ثمرات آن در قالب قیامهای خونخواهانه بعدی و نهضتهای بیدارگر سدههای اخیر به بار نشست. این یاران، الگوی مجاهدانی شدند که در طول تاریخ اسلام، در برابر ظلم قد علم کردند و از مرگ نهراسیدند.
از نگاه معرفتی، عاشورا صحنه تقابل دو نوع «عقل» است؛ عقل معاش که به دنبال بقای مادی و سود دنیوی است و عقل معاد که در پی کسب رضای الهی و جاودانگی است.
یاران امام با عبور از عقل معاش، به ساحت جنون الهی قدم گذاشتند که عین عقلانیت وحیانی است و این گذار، بزرگترین درس اپیستمولوژیک مدرسه کربلاست.
وفاداری در کربلا با «صبر» گره خورده است و ایستادگی در برابر عطش، داغ عزیزان و هجوم بیامان دشمن، نیازمند صبری زینبی و استقامتی حسینی بود.
یاران امام با تکیه بر قدرت ایمان، نهتنها خم به ابرو نیاوردند، بلکه در میدان رزم با رجزهای خود، ارکان سپاه دشمن را به لرزه درآوردند و هویت واقعی خود را فریاد زدند.
یکی دیگر از ابعاد این وفاداری، پیوند میان امام و امت است و در کربلا، رابطه یاران با امام حسین (ع) فراتر از رابطه سرباز و فرمانده بود؛ این یک رابطه عاشقانه و مرید و مرادی بود که ریشه در شناخت جایگاه خلیفه خدا بر زمین داشت و همین پیوند قدسی بود که باعث شد یاران برای پیشمرگ شدن بر یکدیگر سبقت بگیرند.
واکاوی تاریخی نشان میدهد که بسیاری از این یاران، فرصتهای دنیوی بسیاری برای فرار از معرکه داشتند، اما هیچکدام راه گریز را برنگزیدند.
این انتخاب آگاهانه، ارزش عمل آنان را دوچندان میکند و آنها با پای خود به مسلخ عشق رفتند تا ثابت کنند که «وفاداری» نه یک شعار، بلکه یک مشی زندگی است که در لحظات بحرانی محک میخورد.
خونهای ریخته شده در کربلا، ضامن بقای شریعت شد
در ساحت معرفتی، خونهای ریخته شده در کربلا، ضامن بقای شریعت شد و اگر وفاداری ۷۲ یار امام نبود، شاید پیام نهضت حسینی در لایههای غبارآلود تاریخ مدفون میماند و این ایثارگری صادقانه بود که به پیام عاشورا، حرارت و شوری همیشگی بخشید، چنانکه پیامبر (ص) فرمود: «برای شهادت حسین (ع) حرارتی در دلهای مؤمنان است که هرگز سرد نخواهد شد».
بررسی سیره تکتک یاران، از وهب نصرانی که تازه مسلمان شده بود تا غلام سیاهپوست، نشان میدهد که کربلا کارخانه آدمسازی است و در این میدان، نژاد و گذشته افراد اهمیت ندارد؛ آنچه مهم است، حال فعلی و ایستادگی بر سر آرمان است. وفاداری، کیمیایی بود که مس وجود آنها را به طلا مبدل ساخت و نامشان را در ردیف اولیاءالله ثبت کرد.
جایگاه تاریخی عاشورا به عنوان یک «فرا واقعه»، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است و امروز وفاداری یاران امام، الهامبخش هر انسان آزادهای است که در برابر بیعدالتی ایستادگی میکند. این مدل از وفاداری که بر پایه معرفت استوار است، نسخهای شفابخش برای بحرانهای هویتی انسان معاصر به شمار میرود.
در حقیقت، یاران امام حسین (ع) با عبور از «من» به «او» رسیدند و این فنای فیالله که در روز عاشورا به اوج خود رسید، برآیند سالها تهذیب نفس و تفکر در آیات الهی بود. آنها کربلا را نه به عنوان یک بنبست، بلکه به عنوان دروازهای به سوی بهشت و لقاءالله میدیدند و همین نگاه، ترس را در نگاه آنان بیمعنا کرده بود.
وفاداری در صحرای کربلا، تجسم عینی عبودیت است، آنجا که نماز در زیر باران تیر اقامه میشود، نشاندهنده این است که هدف اصلی، بندگی خداست و جنگ و شهادت تنها ابزاری برای رسیدن به این مقصود عالی هستند. یاران امام با حمایت از نماز امام، در واقع از حقیقت دین پاسداری کردند.
از منظر تاریخی، انزوای حق در زمانه یزید به حدی بود که قیام امام حسین (ع) تنها راه بیداری جامعه خفته محسوب میشد. در این میان، ۷۲ یار امام، نخبگانی بودند که بار این بیداری را بر دوش کشیدند و آنها با خون خود، خط بطلانی بر مشروعیت دروغین بنیامیه کشیدند و چهره واقعی نفاق را برای همگان آشکار کردند.
تجلی وفاداری در کربلا را میتوان در لحظات وداع یاران مشاهده کرد؛ جایی که هر یک از آنان پیش از رفتن به میدان، از امام حلالیت میطلبیدند و نگران بودند که نکند در انجام وظیفه خود کوتاهی کرده باشند. این فروتنی در اوج شجاعت، نشاندهنده عمق معرفت آنان به مقام شامخ ولایت است.
نقش تربیتی عاشورا برای نسلهای آینده، در همین پارادایم وفاداری نهفته است و آموختن این مطلب که باید بر سر پیمانهای الهی ایستاد، حتی اگر تمام دنیا در مقابل انسان صفآرایی کنند، بزرگترین دستاورد این واکاوی است.
۷۲ یار امام حسین (ع)معلمان جاودانه کلاس استقامت و پایداری هستند
در نهایت، وفاداری یاران امام حسین (ع) در کربلا، یک اتفاق تصادفی نبود، بلکه حاصل یک انتخاب بزرگ بود و انتخاب بین حق و باطل، بین نور و ظلمت و بین ماندن در ذلت یا رفتن با عزت و آنها عزت ابدی را برگزیدند و با این انتخاب، جایگاه خود را در صدر دفتر افتخارات بشریت حک کردند.
امروز و در آستانه عصر ظهور، بازخوانی معرفتی وفاداری یاران عاشورایی بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. چرا که زمینهسازی برای ظهور منتقم خون حسین (ع)، نیازمند یارانی از جنس همان ۷۲ تن است؛ یارانی که بصیرت، معرفت و وفاداری را سرلوحه حیات خود قرار دادهاند و در مسیر حق، از هیچ ملامتی نمیهراسند.
کربلا به ما میآموزد که وفاداری، بهایی دارد که باید آن را پرداخت. گاهی این بها، آبرو است، گاهی مال و گاهی جان. یاران امام حسین (ع) با دادن جان خود، گرانبهاترین داراییشان را در طبق اخلاص گذاشتند تا به ما بیاموزند که در پیشگاه معشوق، نباید با دست خالی حاضر شد.
این ۷۲ نفر، در واقع عصاره فضایل انسانی بودند که در یک نقطه جمع شدند تا تابلویی بینظیر از شکوه ایمان را خلق کنند. تابلویی که هر پاراگراف از آن، درسی برای زندگی و هر قطره خونش، چراغی برای هدایت در ظلمات دنیاست.
تاریخ به احترام این وفاداری ایستاده است و هر سال با فرا رسیدن محرم، جهانیان بار دیگر بر سفره معرفت این یاران مینشینند تا جرعهای از زلال ایمان آنان بنوشند. وفاداری آنان، نه تنها حسین (ع) را در کربلا تنها نگذاشت، بلکه نام و راه حسین (ع) را برای همیشه در رگهای تاریخ جاری کرد.
واکاوی جایگاه تاریخی و معرفتی عاشورا، ما را به این نتیجه میرساند که کربلا، پایان نیست، بلکه جریانی است که در هر زمان و مکانی جاری است و هر روز عاشورا و هر زمین کربلاست و ما نیز همواره در معرض امتحانی هستیم که یاران امام در سال ۶۱ هجری از آن سربلند بیرون آمدند.
بنابراین، وفاداری ۷۲ یار باوفا، نه یک افسانه تاریخی، بلکه یک الگوی زنده و پویاست که انسان را از حضیض مادیگرایی به اوج معنویت میرساند و او را برای حضور در عرصههای بزرگ امتحان الهی آماده میسازد. این است حقیقتِ همیشه جاویدِ خون خدا در پهنه گیتی.
محبت سیدالشهدا(ع) نسخه نجاتبخش جوانان از پوچی است
حجتالاسلام والمسلمین سید حسین مؤمنی در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر اینکه معرفت به ساحت مقدس معصومین(ع) پیششرط رسیدن به تحول بنیادین در وجود انسان است، تصریح کرد که سوار شدن بر کشتی نجات سیدالشهدا(ع)، انسان را به ساحل امن الهی میرساند.
وی با اشاره به نمونههای تاریخی همچون «حر بن یزید ریاحی» و «وهب»، یادآور شد که صداقت در محبت و ثبات قدم در ولایت، آدمی را از بند تعلقات دنیوی و منجلابهای فکری رهانیده و به سعادت ابدی میرساند.
استاد حوزه علمیه قم اظهار کرد: کسب معرفت نسبت به حضرات معصومین(ع) یک امر ضروری است؛ بخشی از این فرآیند به تلاش و مجاهدت خودِ انسان بازمیگردد و بخشی دیگر، عنایت ویژهای است که باید از خداوند متعال و اهلبیت(ع) طلب کرد تا نور معرفت در جان و قلب آدمی مستقر شود.
سخنران مذهبی با تبیین آثار این معرفت افزود: با تابش نور معرفت، تحولی اساسی و ماهوی در فرد پدید میآید و اگر این نور در وجود انسان قرار گیرد، در یک ظرف زمانی کوتاه، تغییرات بنیادینی در شخصیت او ایجاد خواهد شد، چرا که تمسک به کشتی نجات سیدالشهدا(ع) تضمینکننده رسیدن انسان به ساحل امن الهی است.
وی در ادامه با تأکید بر اهمیت «صداقت در محبت» خاطرنشان کرد: فردی که در مسیر محبت اهلبیت(ع) صادق باشد و ثبات قدم نشان دهد، به جایگاهی نائل میآید که تمام وجودش سرشار از محبت الهی شده و دیگر خودبینی و خودخواهی در او محو میگردد و امثال «وهب بن عبدالله» و «حر بن یزید ریاحی» از مصادیق بارز کسانی هستند که در مدت زمانی کوتاه، با کسب نور معرفت، متحول شدند و با انتخاب مسیر هدایت، عاقبت به خیری را برای خود رقم زدند.
حجتالاسلام مؤمنی با بیان اینکه ادب و محبت نسبت به حضرت اباعبدالله(ع)، انسان را از پوچی و تحیر نجات میدهد، تصریح کرد: محبت به سیدالشهدا(ع) نسخه شفا و نجاتبخش انسان از منجلاب فساد است؛ لذا شایسته است جوانان عزیز به این مسئله توجهی ویژه داشته باشند و همواره خود را ملزم به حضور مستمر در مجالس ذکر و روضه بدانند.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به ماندگاری مقامات معنوی گفت: رتبه و جایگاهی که انسان از رهگذر معرفت، محبت و ولایت معصومین(ع) به دست میآورد، پاداشی ماندگار است و همانگونه که معرفت به سیدالشهدا(ع) موجب شد تا تمام تعلقات مادی و زرق و برقهای دنیوی یکباره از وجود حر بن یزید ریاحی رخت بربندد و محبت حقیقی، جایگزین آن شود، امروز نیز ولایتمداری میتواند زمینهساز عاقبت به خیری و سعادت پیروان اهلبیت(ع) باشد.
