زنجان- شهرستان طارم در استان زنجان بهعنوان مهمترین قطب تولید زیتون کشور، نقش راهبردی در اقتصاد کشاورزی ایران ایفا میکند و محصول تولیدی این استان به کشورهای روسیه و ارمنستان صادر میشود.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: طارم با سهمی نزدیک به ۵۰ درصد از تولید زیتون ایران، خود را برای سالی پربار آماده میکند؛ سالی که افزایش تولید، توسعه صادرات و تقویت صنایع تبدیلی در کنار مدیریت بازار، مهمترین اولویتهای این بخش خواهد بود.
شرایط اقلیمی مناسب، خاک حاصلخیز، بهرهمندی از منابع آبی حوضه رودخانه قزلاوزن و سابقه طولانی باغداری، این شهرستان را به مرکز اصلی تولید زیتون کشور تبدیل کرده است؛ بهگونهای که نام طارم در سطح ملی با زیتون و روغن زیتون پیوند خورده است.
برآوردها نشان میدهد سطح زیر کشت باغات زیتون در طارم بین ۲۰ تا ۲۵ هزار هکتار است و سالانه دهها هزار تن محصول از این باغات برداشت میشود. در سالهایی که شرایط اقلیمی مساعد بوده، میزان تولید زیتون در این شهرستان از ۵۰ هزار تن نیز فراتر رفته و سهم قابل توجهی از تولید ملی را به خود اختصاص داده است.
ارقام غالب زیتون در طارم شامل زرد، ماری، شنگه، فیشمی و ارقام روغنی است که متناسب با شرایط اقلیمی منطقه و نیاز بازار کشت میشوند. در سالهای اخیر نیز با افزایش تقاضا برای روغن زیتون، توسعه ارقام روغنی در باغات منطقه شتاب بیشتری گرفته است.
اجرای طرحهای توسعه باغی، اصلاح و نوسازی باغات سنتی و گسترش سامانههای نوین آبیاری، زمینه افزایش بهرهوری و ارتقای ظرفیت تولید را فراهم کرده است. بخش قابل توجهی از باغات احداثشده در سالهای اخیر هنوز به مرحله باردهی کامل نرسیدهاند و پیشبینی میشود با ورود این باغات به دوره بهرهبرداری اقتصادی، ظرفیت تولید شهرستان در سالهای آینده افزایش یابد.
در همین راستا، منوچهر یارمحمدی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان طارم، در گفتگو با خبرنگار مهر از پیشبینی برداشت حدود ۷۰ هزار تن زیتون در سال جاری خبر داد و گفت: امسال به دلیل قرار گرفتن باغات در سال «آور» و همچنین شرایط مناسب آبوهوایی، انتظار میرود میزان تولید نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری داشته باشد.
برای کاهش فشار بر منابع آبی در فصل تابستان، توصیههای فنی لازم به بهرهبرداران ارائه شده و برنامهریزیهایی برای مدیریت مصرف آب انجام گرفته است
مدیر جهاد کشاورزی طارم با اشاره به وابستگی بخشی از باغات به منابع آب سد شهریار گفت: برای کاهش فشار بر منابع آبی در فصل تابستان، توصیههای فنی لازم به بهرهبرداران ارائه شده و برنامهریزیهایی برای مدیریت مصرف آب انجام گرفته است.
وی همچنین از اجرای طرحهای توسعه باغات در اراضی شیبدار مناطق ونسر و پاوه رود خبر داد و افزود: برای پایداری تولید، احداث استخرهای ذخیره آب در دستور کار قرار گرفته تا باغداران بتوانند در دورههای کمآبی از منابع ذخیرهشده استفاده کنند.
صنایع تبدیلی؛ حلقه مفقوده زنجیره ارزش زیتون
در حال حاضر بخش عمدهای از مواد اولیه واحدهای فرآوری و استحصال روغن زیتون استان زنجان از باغات طارم تأمین میشود. با این حال پراکندگی واحدهای فرآوری و مشکلات مربوط به مدیریت پساب از جمله چالشهای این صنعت محسوب میشود.
یارمحمدی در این زمینه گفت: تصفیهخانه شهرک صنعتی آببر تکمیل شده و بخش عمده مشکلات مربوط به پساب واحدهای فرآوری برطرف شده است.
وی همچنین از راهاندازی شهرکی برای استقرار واحدهای فرآوری زیتون خبر داد و افزود: با بهرهبرداری از این شهرک، زیرساخت لازم برای توسعه صنایع تبدیلی و ارتقای استانداردهای زیستمحیطی فراهم خواهد شد.
ضرورت برندسازی زیتون طارم با وجود شهرت ملی
مدیر جهاد کشاورزی طارم با اشاره به عرضه بخشی از زیتون تولیدی شهرستان با نام سایر مناطق کشور اظهار کرد: ایجاد بازارچههای تخصصی عرضه محصولات کشاورزی و توسعه فروش مستقیم میتواند به تثبیت برند زیتون طارم و افزایش سهم تولیدکنندگان از ارزش نهایی محصول کمک کند.
وی با بیان اینکه توسعه باغات زیتون طی دو دهه گذشته یکی از مهمترین سیاستهای بخش کشاورزی در طارم بوده است، افزود: شهرستان طارم با تولید سالانه حدود ۴۵۰ هزار تن انواع محصولات کشاورزی، همچنان فاقد یک مرکز تخصصی عرضه مستقیم محصولات است.
به گفته مسئولان جهاد کشاورزی، طی سالهای اخیر برنامههای پایش و کنترل آفات بهصورت مستمر اجرا شده است. یارمحمدی با اشاره به کنترل آفت ملخ پس از سالها خسارت به مزارع و باغات منطقه گفت: در زمینه کنترل مگس زیتون نیز با استقرار ایستگاههای پایش و اجرای برنامههای فنی، وضعیت باغات به شکل مطلوبی مدیریت شده است.
وی تأکید کرد: ارزیابیها نشان میدهد طی دو سال گذشته زیتون تولیدی طارم از سالمترین محصولات کشور از نظر آلودگی به آفات بوده است.
کنترل آفت ملخ پس از ۲۳ سال
یارمحمدی در خصوص وضعیت آفات اعلام کرد: آفت عمومی ملخ است که ۲۳ سال شهرستان را درگیر کرده بود، با تغییر روش مبارزه و اجرای طرحهای ویژه موفق به کنترل کامل آن شدیم که در کشور بینظیر بوده است. همچنین در خصوص آفت مگس زیتون، با نصب ایستگاههای ردیابی در ارتفاعات مختلف و پایش دما و رطوبت، توانستهایم این آفت را کنترل کنیم. طی دو سال گذشته، سالمترین زیتون کشور از نظر آلودگی به آفات مربوط به طارم بوده است.
مدیر جهاد کشاورزی طارم با اشاره به ارقام عمده کشتشده (زرد محلی، کنسروالیا، مانزانیلا و ارقام روغنی آرکوئین و کرونایکی) گفت: صادرات زیتون طارم عمدتاً به کشورهای روسیه و ارمنستان انجام میشود. برنامه اصلی ما پس از حل مشکل پروانه بهرهبرداری واحدهای فرآوری، حرکت به سمت بستهبندی و برندسازی است تا ارزش افزوده محصول در استان باقی بماند و از خامفروشی جلوگیری شود.
افزایش تولید؛ ضرورت ورود دولت به تنظیم بازار
در همین حال، رئیس انجمن زیتون ایران نیز با اشاره به چشمانداز مطلوب تولید در سال جاری، نسبت به لزوم برنامهریزی برای مدیریت بازار هشدار داده است.
مهدی عباسی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: استان زنجان بهتنهایی نزدیک به ۵۰ درصد زیتون کشور را تولید میکند و برآوردهای کارشناسی نشان میدهد تولید زیتون در سال جاری ممکن است بیش از ۱۸۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یابد.
وی با اشاره به رفع بخشی از موانع صادراتی افزود: با همکاری انجمن زیتون ایران، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جهاد کشاورزی استان و اتاق بازرگانی، مجوزهای لازم برای صادرات زیتون فلهای اخذ شده و روند صادرات در حال انجام است.
رئیس انجمن زیتون ایران تأکید کرد: با توجه به حجم بالای تولید پیشبینیشده، دولت باید از هماکنون برای خرید تضمینی، توسعه ظرفیتهای ذخیرهسازی، حمایت از صنایع فرآوری و تقویت صادرات برنامهریزی کند تا از افت قیمت محصول در زمان برداشت جلوگیری شود.
امسال میتواند سالی تعیینکننده برای افزایش سهم ایران در بازارهای صادراتی زیتون و فرآوردههای آن باشد
عباسی همچنین توسعه صادرات و افزایش حضور در بازارهای منطقهای و بینالمللی را از مهمترین فرصتهای پیشروی صنعت زیتون کشور دانست و گفت: امسال میتواند سالی تعیینکننده برای افزایش سهم ایران در بازارهای صادراتی زیتون و فرآوردههای آن باشد.
احداث ۲۸۰ هکتار باغ جدید زیتون در طارم
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان زنجان گفت: ۲۸۰ هکتار باغ جدید در روستای «ته دره» احداث میشود که تاکنون ۴۰ هکتار آن کاشته شده است.
حجت الاسلام مختار کرمی پیش از این در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کزد: حدود سه ماه پیش، کاشت چهل هکتار از این باغ را آغاز کردهایم و به صورت فازبندی تا دویست و هشتاد هکتار ادامه خواهد یافت. این طرح تحولی بزرگ در منطقه ایجاد میکند؛ هم از نظر درآمد موقوفات و هم از نظر مسائل اجتماعی و فرهنگی.
وی یادآور شد: یک باغ زیتون ۲۰ هکتاری دیگر نیز در طارم به باروری کامل رسیده که هم اکنون در اختیار افراد قرار دارد.
چالش آب؛ تهدیدی جدی برای باغات
کمبود منابع آبی همچنان یکی از مهمترین دغدغههای بخش کشاورزی طارم محسوب میشود. بخشی از باغات زیتون این شهرستان به منابع آبی وابسته هستند که در ماههای گرم سال با محدودیت مواجه میشوند.
در مجموع، افزایش سطح زیرکشت، توسعه باغات جدید، بهبود وضعیت آبیاری، کنترل آفات، رفع بخشی از موانع صادراتی و توسعه صنایع فرآوری، چشمانداز مثبتی را برای صنعت زیتون طارم ترسیم کرده است. با این حال، موفقیت این بخش در گرو مدیریت صحیح بازار، حمایت از تولیدکنندگان، توسعه زیرساختهای صنایع تبدیلی و تقویت برند زیتون طارم در بازارهای داخلی و خارجی خواهد بود.
