۹ پیامد بارورسازی ابرها؛ شایعه ابر دزدی فاقد مبنای علمی است

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، صدرالدین متولی استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور در نخستین جلسه از سلسله نشست‌های مناظره معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با عنوان «کارآمدی علم جغرافیا در کشور» و با محور «آینده‌پژوهی و بازآفرینی سکونتگاه‌های انسانی با رویکرد فناوری(چالش باروری ابرها و تغییرات اکولوژیکی) اظهار کرد: در قرن بیست‌ویکم، سکونتگاه‌های انسانی با بحران‌های پیچیده‌ای مواجه شده‌اند؛ بحران‌هایی همچون کمبود آب، خشکسالی‌های پی‌درپی، افزایش دما، ریزگردها و مهاجرت اقلیمی. این شرایط موجب شده بسیاری از دولت‌ها به فناوری‌های مداخله‌گر در اقلیم روی آورند. بارورسازی ابرها یکی از مهم‌ترین این فناوری‌هاست که با هدف افزایش بارندگی و مدیریت منابع آب به کار گرفته می‌شود.

وی با طرح این پرسش که آیا بارورسازی ابرها می‌تواند به بازآفرینی پایدار سکونتگاه‌های انسانی کمک کند یا در بلندمدت خود به عامل تخریب اکولوژیکی تبدیل خواهد شد؟ با تشریح مفهوم بازآفرینی سکونتگاه‌های انسانی توضیح داد: بازآفرینی سکونتگاه‌های انسانی به معنای احیای زیست‌پذیری شهرها و روستاها، افزایش تاب‌آوری محیطی، بهبود کیفیت زندگی و سازگاری با تغییرات اقلیمی است. در این رویکرد، مدیریت پایدار آب یکی از مهم‌ترین عناصر پایداری سکونتگاه‌ها محسوب می‌شود.

بارورسازی ابرها و تغییرات اقلیمی

متولی اضافه کرد: باروری ابرها (Cloud Seeding) فرایندی است که در آن مواد خاصی مانند یدید نقره، یخ خشک یا نمک‌های ویژه به داخل ابرها تزریق می‌شود تا تراکم قطرات آب افزایش یافته و بارندگی رخ دهد. بارورسازی ابرها به‌رغم مزایای متعددی مانند کاهش تنش آبی، کمک به کشاورزی و امنیت غذایی، کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، افزایش تاب‌آوری اقلیمی سکونتگاه‌ها و … محدودیت‌های مهمی ازجمله وابستگی به شرایط جوی، اثربخشی محدود، هزینه‌های فنی و فناورانه و …. دارد.

به گفته استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، این فناوری(باروری ابرها) با هدف افزایش بارش، کاهش خشکسالی و تقویت منابع آب به‌کار می‌رود؛ اما دخالت در چرخه طبیعی اقلیم، تغییراتی چندبعدی در اکوسیستم‌ها ایجاد می‌کند.

وی در شرح این پرسش که تغییرات اکولوژیکی چیست؟ اظهار کرد: تغییرات اکولوژیکی (Ecological Changes) به دگرگونی‌هایی گفته می‌شود که در ساختار، عملکرد و روابط در یک اکوسیستم رخ می‌دهد و می‌تواند تعادل طبیعی آن را تغییر دهد. این تغییرات ممکن است در اجزای مختلف اکوسیستم مثل:گیاهان و پوشش گیاهی، جانوران و تنوع زیستی، خاک و کیفیت آن، آب (سطح، کیفیت و چرخه آن) واقلیم محلی (دما، بارش، رطوبت) دیده شود، تغییرات اکولوژیکی یا طبیعی‌اند (مثل آتش‌سوزی طبیعی جنگل‌ها، سیل، خشکسالی، یا تغییرات اقلیمی بلندمدت.) یا انسانی (آنتروپوژنیک) مثل شهرسازی و تغییر کاربری زمین، آلودگی هوا و آب، جنگل‌زدایی و کشاورزی فشرده و سدسازی به دلیل اینکه تعادل طبیعی اکوسیستم حفظ شود ما به پایداری اکولوژیکی نیازمندیم.

این استاد دانشگاه تشریح کرد: پایداری اکولوژیکی (Ecological Sustainability) یعنی توانایی یک اکوسیستم یا یک سرزمین برای حفظ کارکردها، ساختارها و تنوع زیستی خود در طول زمان، بدون اینکه منابع طبیعی آن بیش از ظرفیت بازتولیدش مصرف شود یا تعادل آن به‌طور پایدار برهم بخورد.

پیامدهای بارورسازی ابرها بر پایداری اکولوژیکی و آینده سکونتگاه‌های انسانی

متولی با تشریح پیامدهای بارورسازی ابرها بر پایداری اکولوژیکی و آینده سکونتگاه‌های انسانی، «تغییر در الگوی طبیعی بارش» را به عنوان نخستین پیامد مورد تأکید قرار داد و گفت: مهم‌ترین پیامد اکولوژیکی باروری ابرها، دخالت در چرخه طبیعی بارندگی است. در حالت نرمال، این فناوری راندمان سامانه‌های موجود را ۵ تا ۱۵ درصد افزایش می دهد. به این طریق امکان دارد که توزیع زمانی بارش تغییر کند؛ الگوی مکانی بارندگی جابه‌جا شود؛ شدت و مدت بارش هم تغییر خواهد کرد، برخی مناطق بارش بیشتری دریافت کنند و مناطق دیگر دچار کاهش بارندگی شوند. این مسئله می‌تواند تعادل هیدرولوژیک منطقه را برهم بزند.

وی یادآور شد: بارورسازی ابرها با اثر بر سکونتگاه‌ها نیز افزایش نابرابری فضایی منابع آب، مهاجرت ناشی از کم‌آبی و شکل‌گیری تنش‌های منطقه‌ای بر سر آب را در پی خواهد داشت.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور «تشدید بی‌ثباتی اکوسیستم‌ها» را دومین پیامد بارورسازی ابرها برشمرد و توضیح داد: اکوسیستم‌های طبیعی بر پایه تعادل میان بارش، دما، رطوبت، پوشش گیاهی و چرخه‌های زیستی شکل گرفته‌اند؛ بنابراین هرگونه تغییر مصنوعی در الگوی بارندگی ممکن است پوشش گیاهی را تغییر دهد، زیستگاه گونه‌ها را تخریب کند و تعادل اکولوژیکی را مختل سازد و در پیامد برای سکونتگاه‌های انسانی، کاهش تاب‌آوری محیطی شهرها، افزایش فرسایش خاک و گسترش بیابان‌زایی را در پی داشته باشد.

متولی تشریح کرد: سومین پیامد بارورسازی ابرها «آلودگی خاک و منابع آب» است. در بسیاری از پروژه‌های باروری ابرها از موادی مانند یدید نقره- که ساختاری شیمیایی و سمی دارد- نمک و ترکیبات شیمیایی خاص استفاده می‌شود؛ اگرچه مقدار این مواد معمولاً اندک است؛ اما در بلندمدت احتمال دارد در خاک تجمع پیدا کنند، وارد آب‌های سطحی و زیرزمینی شوند و بر سلامت اکوسیستم اثر بگذارند.

اثر آلودگی خاک و منابع آب بر بازآفرینی سکونتگاه‌ها هم باعث تهدید کیفیت آب شرب، کاهش کیفیت خاک کشاورزی و افزایش هزینه‌های تصفیه و مدیریت محیطی می‌شود. به دلیل اقلیم خاص ایران در ۹۰ درصد پهنه جغرافیایی کشور هسته‌های تراکم به اندازه کافی وجود دارد. تزریق ماده اضافی (یدید نقره) در بسیاری از موارد به جای تقویت بارش، منجر به عقیم‌سازی ابر و از بین رفتن کل بارندگی طبیعی یا جابه‌جایی توده بارشی به مناطق خارج از هدف می‌شود.

وی «تغییر در چرخه آب و منابع زیرزمینی» را چهارمین پیامد بارورسازی ابرها دانست و بیان کرد: باروری ابرها ممکن است در کوتاه‌مدت میزان بارش را افزایش دهد؛ اما لزوماً به معنای پایداری منابع آب نیست.

متولی تشریح کرد: عدم تطابق دقیق پیش‌بینی‌های هواشناسی با زمان تزریق مواد، گاهی ممکن است به بارش‌های ناگهانی و بسیار شدید موضعی منجر شود.در چنین مواردی بارش شدید باعث رواناب سطحی می‌شود، تغذیه آبخوان‌ها کاهش می‌یابد و الگوی طبیعی نفوذ آب در خاک مختل می‌شود و پیامد سکونتگاهی آن، کاهش پایداری منابع آب زیرزمینی، افزایش آسیب‌پذیری شهرها در آینده و وابستگی بیش از حد به فناوری اقلیمی است.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور ادامه داد: «تشدید مخاطرات طبیعی» پنجمین پیامد بارورسازی ابرهاست و بارش مصنوعی کنترل‌نشده می‌تواند احتمال وقوع برخی مخاطرات مانند سیلاب‌های ناگهانی، رانش زمین، فرسایش شدید خاک و تخریب زیرساخت‌ها را افزایش دهد و اثر آن بر سکونتگاه‌ها در مناطق شهری و روستایی فاقد زیرساخت مناسب، موجب تخریب سکونتگاه‌ها شده، هزینه‌های بازسازی را افزایش داده و امنیت زیستی ساکنان را تهدید می‌کند.

این استاد دانشگاه «تشدید نابرابری اکولوژیکی» را ششمین پیامد بارورسازی ابرها قلمداد و اظهار کرد: نابرابری اکولوژیکی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن، دسترسی گروه‌های مختلف اجتماعی به منابع محیطی، برابر نیست، برخی مناطق از هوای پاک، آب سالم و فضای سبز برخوردارند در حالی که مناطق دیگر در معرض آلودگی، گرما، کم‌آبی و مخاطرات زیست‌محیطی قرار دارند و این نابرابری می‌تواند فضایی، اقتصادی، اجتماعی یا فناورانه باشد.

وی با بیان اینکه فناوری باروری ابرها در اختیار همه کشورها یا مناطق نیست و معمولاً دولت‌ها یا مناطق ثروتمندتر توانایی اجرای این فناوری را دارند، اضافه کرد: این وضعیت ممکن است موجب تمرکز منابع آب در مناطق خاص، تشدید شکاف توسعه محیطی وعدالت اقلیمی نابرابر و درنهایت نابرابری اکولوژیکی شود. پیامد آن در بازآفرینی انسانی نیز مهاجرت اقلیمی، حاشیه‌نشینی و نابرابری فضایی در کیفیت زندگی را در پی خواهد داشت.

«وابستگی فناورانه سکونتگاه‌ها» هفتمین پیامد بارورسازی ابرهاست که متولی درباره آن توضیح داد: اگر سکونتگاه‌ها برای تأمین آب به فناوری‌های مهندسی اقلیم وابسته شوند، تاب‌آوری طبیعی آنها کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی سکونتگاه‌های انسانی به سامانه‌های فناورانه وابسته می‌شوند، مدیریت سنتی منابع آب تضعیف می‌شود و هرگونه اختلال فناوری می‌تواند بحران‌آفرین باشد.

وی با اشاره به «پیامدهای ژئوپلیتیکی و امنیت محیطی» به عنوان هشتمین پیامد بارورسازی ابرها تأکید کرد که یکی از مهم‌ترین پیامدهای آینده، احتمال بروز «تنش‌های اقلیمی» است؛ اگر کشوری تصور کند که باروری ابرها در منطقه‌ای موجب کاهش بارندگی در منطقه دیگر شده است، احتمال اختلافات سیاسی، بحران‌های مرزی و منازعات آبی افزایش می‌یابد و این مسئله مستقیماً بر امنیت سکونتگاه‌های انسانی اثر خواهد گذاشت.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور «تأثیر بر بازآفرینی پایدار سکونتگاه‌ها» را نهمین و آخرین پیامد بارورسازی ابرها برشمرد و گفت: بازآفرینی پایدار سکونتگاه‌ها نیازمند پایداری اکولوژیکی، مدیریت هوشمند آب و حفظ تعادل طبیعت است.

متولی هشدار داد که اگر باروری ابرها بدون ارزیابی علمی اجرا شود، ممکن است توسعه ناپایدار ایجاد کند، فشار بر اکوسیستم‌ها را افزایش دهد و بحران‌های محیطی جدید تولید کند؛ اما در صورت استفاده محدود، علمی، نوین و کنترل‌شده، این فناوری می‌تواند به احیای منابع آب، کاهش تنش آبی و افزایش تاب‌آوری سکونتگاه‌ها کمک کند.

وی افزود: شهرهای آینده در آستانه یک دوگانگی بزرگ قرار دارند؛ از یک‌سو فناوری و توسعه پایدار می‌توانند کیفیت زندگی را ارتقا دهند و از سوی دیگر، نابرابری در دسترسی به منابع محیطی و فناوری ممکن است شکاف‌های اکولوژیکی را تشدید کند؛ اگر سیاست‌گذاری شهری صرفاً بر رشد اقتصادی و فناوری متمرکز شود، شهرهای آینده به سمت نابرابری شدید محیطی حرکت خواهند کرد؛ اما اگر عدالت اکولوژیکی، حکمرانی محیطی و توسعه پایدار در مرکز برنامه‌ریزی قرار گیرد، می‌توان سکونتگاههای تاب‌آور، انسانی و عادلانه ایجاد کرد.

متولی با بیان اینکه تمرکز بیش از حد روی بارورسازی ابرها و تبلیغات درباره آن، آدرس غلط دادن به جامعه است، گفت: بحران آب در ایران ناشی از مدیریت نادرست تقاضا، مصرف بالای بخش کشاورزی، حفر چاه‌های غیرمجاز و صنایع آب‌بر در مناطق خشک است. تصویرسازی اغراق‌آمیز از بارورسازی به عنوان «معجزه‌ای برای فرار از خشکسالی» نیز مسئولان و مردم را از اصلاحات ساختاری نظیر تغییر الگوی کشت و بازچرخانی آب غافل می‌کند.

تادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه بارورسازی ابرها فقط در صورتی می‌تواند به تاب‌آورسازی پایدار اکولوژیک سکونتگاه‌های انسانی کمک کند که اصول آن رعایت شود، گفت: آینده سکونتگاه‌های انسانی بویژه در مناطق شهری «فناورانه، اخلاقی و اکولوژیکی» خواهد بود. تاب‌آوری زمانی پایدار است که منافع بارورسازی، عادلانه توزیع شود، دسترسی برابر به آب و انرژی به وجود بیاوریم، مناطق پایین‌دست و محروم آسیب نبینند و تعارضات آبی میان مناطق ایجاد نشود.

چگونه می‌توان با بارورسازی ابرها سکونتگاه‌های انسانی را تاب‌آور کرد؟

به گزارش اداره ارتباطات و رسانه معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، دکتر صدرالدین متولی استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور در نخستین جلسه از سلسله نشست‌های مناظره معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با عنوان «کارآمدی علم جغرافیا در کشور» و با محور «آینده‌پژوهی و بازآفرینی سکونتگاه‌های انسانی با رویکرد فناوری(چالش باروری ابرها و تغییرات اکولوژیکی) در تشریح چگونگی جلوگیری از پیامدهای بارورسازی ابرها بر پایداری اکولوژیکی و آینده سکونتگاه‌های انسانی و اینکه چگونه می‌توان با بارورسازی ابرها سکونتگاه‌های انسانی را ازبعد اکولوژیک تاب‌آور کرد؟ گفت: تاب‌آورسازی اکولوژیک سکونتگاه‌های انسانی از طریق بارورسازی ابرها زمانی امکان‌پذیر است که این فناوری نه صرفاً برای «افزایش بارش»، بلکه به‌عنوان بخشی از مدیریت پایدار اکوسیستم و سازگار با تغییرات اقلیمی به‌کار گرفته شود. در این رویکرد، هدف اصلی افزایش ظرفیت اکوسیستم و جامعه برای مقاومت، سازگاری و بازیابی در برابر بحران‌های محیطی است.

متولی با بیان اینکه بارورسازی ابرها فقط در صورتی می‌تواند به تاب‌آورسازی پایدار اکولوژیک سکونتگاه‌های انسانی کمک کند که چند اصل رعایت شود، این اصول را برشمرد و توضیح داد: «اجرای علمی و کنترل‌شده» یکی از این اصل‌هاست، تمام پروژه‌ها باید مبتنی بر داده‌های اقلیمی، مدل‌سازی علمی، و ارزیابی محیطی باشند.(باید بدانیم کی؟ کجا؟ چه مقدار؟ و در چه مدت زمانی؟ بارش ایجاد کنیم.)

وی «ارزیابی اکولوژیکی بلندمدت» را یکی دیگر از این اصول دانست و بیان کرد: پیش از اجرای گسترده، لازم است اثرات زیست‌محیطی، پیامدهای منطقه‌ای و تغییرات اکوسیستمی بررسی شود. ازآنجایی‌که در کشورمان وزارت نیرو عملیات اجرایی بارورسازی ابرها را برعهده دارد، ارزیابی اکولوژیک و پایش زیست محیط باید از سوی ارگان‌های خارج از سیستم اجرا صورت گیرد. دانشگاه‌ها و بویژه دانشگاه آزاد اسلامی به دلیل توانمندی و گستردگی در اقصی نقاط کشور گزینه خوبی در انجام ارزیابی اکولوژیک بلندمدت و پایش مداوم محیط‌زیستی حتی بعد از عملیات بارورسازی ابرها هستند.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، «استفاده تلفیقی با زیرساخت‌های سبز و مدیریت پایدار آب» را سومین اصل برشمرد و ادامه داد: بارورسازی زمانی اثربخش است که با اقدامات مکمل مانند آبخیزداری، احیای تالاب‌ها، توسعه فضای سبز، مدیریت مصرف آب، بازیافت آب و کشاورزی هوشمند اقلیمی همراه باشد.

به گفته وی، بارورسازی ابرها نباید جایگزین صرفه‌جویی، بازچرخانی آب، احیای تالاب‌ها و اصلاح الگوی مصرف شود؛ چراکه افزایش بارش به تنهایی تاب‌آوری پایدار ایجاد نمی‌کند.

متولی چهارمین اصل برای تاب‌آورسازی پایدار اکولوژیک سکونتگاه‌های انسانی را «رعایت ظرفیت برد اکولوژیک» دانست و تشریح کرد: بارورسازی نباید بیش از توان طبیعی اکوسیستم باشد؛ زیرا ممکن است تعادل اقلیمی را برهم بزند، الگوی بارش منطقه‌ای را مختل کند یا موجب بحران‌های جدید شود.

این استاد دانشگاه «بازآفرینی سکونتگاه‌های فرسوده» را یکی دیگر از اصول قلمداد و بیان کرد: مناطق حاشیه‌ای و فرسوده باید از نظر زیست‌محیطی احیا شوند؛ به خدمات شهری دسترسی پیدا کنند و در برابر بحران‌های اقلیمی مقاوم شوند.

«پایش مداوم محیط‌زیستی» ششمین اصلی بود که متولی به آن پرداخت و گفت که طبق این اصل ضروری است شاخص‌هایی مانند کیفیت هوا ,PM۱۰, PM۲.۵(Particulate Matter) به معنای «ذرات معلق» رطوبت خاک، سطح آب زیرزمینی، تنوع زیستی ، فرسایش خاک، شاخص *NDVI و دمای سطح زمین به‌طور مستمر ارزیابی شوند.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، هفتمین اصل را «حکمرانی بین‌المللی اقلیم» برشمرد و گفت: برای جلوگیری از تنش‌های سیاسی و محیطی، لازم است قوانین و نهادهای بین‌المللی بر فناوری‌های مهندسی اقلیم کاملاً نظارت کنند.

وی با بیان اینکه در سطح بین‌المللی، قوانین سختی برای جلوگیری از سوءاستفاده از این فناوری وضع شده است، توضیح داد: به عنوان مثال کنوانسیون ان‌ماد (ENMOD): این معاهده سازمان ملل متحد که از سال ۱۹۷۸ لازم‌الاجرا شد، استفاده نظامی یا هرگونه استفاده خصمانه از تکنیک‌های تغییر محیط‌زیست (از جمله بارورسازی ابرها برای ایجاد سیل، خشکسالی یا طوفان علیه کشورهای دیگر) را به طور کامل ممنوع کرده است.

متولی تشریح کرد: کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل (CBD): بر اساس مصوبات این کنوانسیون (به ویژه بیانیه ناگویا و تمدیدهای بعدی آن در سال‌های اخیر)، هرگونه فعالیت مهندسی اقلیم (Geoengineering) که اثرات مخرب احتمالی بر تنوع زیستی داشته باشد، تا زمان اثبات بی‌خطر بودن علمی، تحت ممنوعیت و تعلیق اختیاری (Moratorium) قرار دارد.

به گفته وی، قوانین آب‌های فرامرز یکی دیگر از قوانین است که طبق قوانین بین‌المللی، کشورها حق ندارند با بارورسازی ابرها در مرزها، باعث «سرقت باران» یا آسیب زیست‌محیطی به کشورهای همسایه در حوضه‌های آبریز مشترک شوند.

این استادتمام دانشگاه «حکمرانی محیطی و عدالت اکولوژیک در سطح ملی» را هشتمین اصل برای تاب‌آورسازی پایدار اکولوژیک سکونتگاه‌های انسانی قلمداد و تشریح کرد: عدالت اکولوژیک بر این اصل تأکید دارد که هیچ گروه اجتماعی نباید قربانی آلودگی، تخریب محیطی یا کمبود منابع طبیعی شود. تاب‌آوری زمانی پایدار است که منافع بارورسازی، عادلانه توزیع شود، دسترسی برابر به آب و انرژی به وجود بیاوریم، مناطق پایین‌دست و محروم آسیب نبینند و تعارضات آبی میان مناطق ایجاد نشود.

وی اظهار کرد: حکمرانی محیطی اگر مشارکتی باشد (مردم باید در تصمیم‌گیری‌های محیط‌زیستی مشارکت داشته باشند) در حکمرانی هوشمند شهری با استفاده از داده‌های محیطی، سامانه‌های GIS و هوش مصنوعی می توان مدیریت را بصوی عدالت سوق داد.

متولی یادآور شد: دولت‌ها نقش کلیدی در تحقق عدالت اجتماعی دارند به دلیل اینکه قانون‌گذاری، منابع طبیعی را مدیریت، الگوی توسعه را تعیین و بودجه و سرمایه‌گذاری را هدایت می‌کنند؛ بنابراین، سیاست‌های دولت می‌تواند نابرابری اکولوژیکی را کاهش دهد یا آن را تشدید کند.

وی خاطرنشان کرد: دولت‌های توسعه‌گرا بدون رویکرد اکولوژیک صرفاً بر رشد اقتصادی، صنعت و سرمایه‌گذاری تمرکز و نابرابری اکولوژیک را خلق می‌کنند؛ اما دولت‌های عدالت‌محور محیط‌زیست را کالای عمومی می‌دانند؛ از مناطق محروم حمایت می‌کنند و توسعه پایدار را در اولویت قرار می‌دهن و در نتیجه می توانند عدالت اکولوژیک را ایجاد کنند.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور نهمین و آخرین اصل را «استفاده از تکنیک‌های جایگزین و غیرشیمیایی برای باران‌زایی در جهان» عنوان و تشریح کرد: با توجه به ممنوعیت‌ها و خطرات زیست‌محیطی مواد شیمیایی (مثل یدید نقره و یخ خشک)، دانشمندان به سمت روش‌های سازگار با طبیعت رفته‌اند. مهم‌ترین این روش‌ها فناوری یونیزاسیون اتمسفری (تحریک الکتریکی)، استفاده از پهپادهای شوک الکتریکی، بارورسازی با مواد ارگانیک و نمک‌های جاذب و تکنیک نانو-نمک رطوبت هستند.

شایعه «ابردزدی» در منطقه

متولی با بیان اینکه پدیده‌ای به نام ابردزدی در مقیاس منطقه‌ای از اساس فاقد مبنای علمی است، گفت: بارورسازی ابرها یک فرآیند کاملاً محلی و نقطه‌ای است که حداکثر تا ۱۵ درصد بارش توده ابر مورد نظر را افزایش می‌دهد و هیچ کشوری توانایی منحرف کردن، تغییر مسیر یا نابودی سامانه‌های بارشی بزرگ و قاره‌ای را ندارد.

وی در جمع‌بندی ارائه خود در مناظره تشریح کرد: شهرهای آینده در آستانه یک دوگانگی بزرگ قرار دارند؛ از یک‌سو فناوری و توسعه پایدار می‌توانند کیفیت زندگی را ارتقا دهند و از سوی دیگر، نابرابری در دسترسی به منابع محیطی و فناوری ممکن است شکاف‌های اکولوژیکی را تشدید کند.

این استادتمام دانشگاه ادامه داد: اگر سیاست‌گذاری شهری صرفاً بر رشد اقتصادی و فناوری متمرکز شود، شهرهای آینده به سمت نابرابری شدید محیطی حرکت خواهند کرد؛ اما اگر عدالت اکولوژیکی، حکمرانی محیطی و توسعه پایدار در مرکز برنامه‌ریزی قرار گیرد، می‌توان سکونتگاههای تاب‌آور، انسانی و عادلانه ایجاد کرد.

متولی، تمرکز بیش از حد روی بارورسازی ابرها و تبلیغات پیرامون آن را آدرس غلط دادن به جامعه دانست و گفت: بحران آب در ایران ناشی از مدیریت نادرست تقاضا، مصرف بالای بخش کشاورزی، حفر چاه‌های غیرمجاز و صنایع آب‌بر در مناطق خشک است. تصویرسازی اغراق‌آمیز از بارورسازی به عنوان «معجزه‌ای برای فرار از خشکسالی» هم مسئولان و مردم را از اصلاحات ساختاری نظیر تغییر الگوی کشت و بازچرخانی آب غافل می‌کند.

وی تأکید کرد: باید دستورالعمل‌های قوی تری تدوین شوند و نظارت‌های دقیقتر و گسترده تر توسط سازمان جهانی هواشناسی در کنار روش‌های نوین فیزیکی، دو بازوی اصلی تحول در مدیریت باران‌زایی مدرن جهانی مورد توجه قرار گیرند.

استادتمام گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور یادآور شد: بر اساس آخرین بیانیه‌های راهبردی سازمان هواشناسی جهانی وابسته به سازمان ملل متحد WMO، بارورسازی ابرها نباید به عنوان روشی برای حل خشکسالی‌های شدید یا بلندمدت معرفی شود. این سازمان به کشورها هشدار می‌دهد که انتظارات غیرواقعی از این فناوری ایجاد نکنند. طبق راهنمای WMO، هرگونه پروژه بارورسازی ابرها باید توسط یک نهاد علمی مستقل (خارج از وزارتخانه‌های مجری طرح) ارزیابی آماری و فیزیکی شود تا مشخص شود بارش‌ها واقعاً ناشی از تزریق مواد بوده‌اند یا یک پدیده طبیعی.

وی گفت: نتیجه می‌گیریم، باروری ابرها نه کاملاً راه‌حل است و نه کاملاً تهدید؛ بلکه فناوری‌ای حساس و پرریسک است که نیازمند حکمرانی محیطی دقیق و صحیح، ارزیابی بموقع و زمانبندی شده اکولوژیکی، نظارت بین‌المللی و مدیریت پایدار منابع آب است؛ بنابراین آینده سکونتگاه‌های انسانی بویژه در مناطق شهری: فناورانه، «اخلاقی و اکولوژیکی» خواهد بود.